Nông dân và con trâu cấy lúa trên
một cánh đồng ở ngoại ô Hà Nội vào ngày 16 tháng 2 năm 2017.
AFP photo
Theo báo cáo của Tổng cục Hải
quan, lượng gạo xuất khẩu năm 2016 chỉ đạt 4,8 triệu tấn. Con số này không đạt
mục tiêu so với kế hoạch Nhà nước đề ra là 5,4 triệu tấn/năm và giảm gần 2 triệu
tấn so với cùng kỳ năm 2015 và các năm trước đó. Ngoài ra, Nhà nước vừa rồi
cũng tiến hành sửa đổi Nghị định 109/2010/NĐ-CP về xuất khẩu gạo.
Xuất khẩu giảm mạnh
Hiện tại, Thái Lan, Ấn Độ, Việt
Nam và Pakistan là những thị trường xuất khẩu gạo lớn nhất trên thế giới, chiếm
khoảng 72% tổng lượng gạo xuất khẩu toàn cầu. Tuy nhiên, sau vài năm ổn định
kim ngạch gạo xuất ra các thị trường thế giới thì đến năm 2016, lượng gạo xuất
khẩu của Việt Nam giảm rất mạnh. Theo đó, 2013, số lượng gạo xuất khẩu của Việt
Nam là 6,7 triệu tấn, năm 2014 là 6,5 triệu tấn, năm 2015 đạt 6,6 triệu tấn.
Nhưng đến năm 2016 chỉ còn 4,8 triệu tấn, như vậy về số lượng giảm 25,5%, về
giá trị giảm hơn 20% so với cùng kỳ năm trước.
Hiệp hội Lương thực Việt Nam cho
biết, tính đến hết ngày 31/1/2017, lượng gạo tồn kho trong các doanh nghiệp vào
khoảng hơn 955.900 tấn.
Chuyên gia lúa gạo, Giáo sư Võ
Tòng Xuân, Hiệu trưởng Đại học An Giang nhận định về nguyên nhân dẫn đến tình
trạng này:
Thị trường gạo giờ không tốt như
xưa, tức là Thái Lan, Ấn Độ và Pakistan bây giờ đều có rất nhiều gạo. Trong khi
đó Trung Quốc lại giảm nhập khẩu qua đường biên giới. Hiện giờ chỉ còn có
Philippines chứ Malaysia cũng không nhập được bao nhiêu.
Cái thứ hai nữa là chất lượng gạo
của Việt Nam cũng không đạt yêu cầu so với các loại gạo cùng chủng loại của
Thái Lan, thành ra là người ta cũng chọn mua bên Thái Lan.
Theo Hiệp hội Lương thực Việt
Nam, năm vừa qua Việt Nam cũng phải đối mặt với áp lực từ thị trường Ấn Độ vì
chất lượng gạo của quốc gia này rất tốt mà giá thành lại rẻ hơn Việt Nam. Chính
vì vậy Ấn Độ đã ký kết được nhiều hợp đồng béo bở với Trung Quốc, Philippines
cùng nhiều nước Trung Đông và Châu Phi. Ngoài ra, Giáo sư Xuân cũng cho biết
thêm rằng hiện tại Thái Lan đang tồn dư khoảng 8 triệu tấn gạo, nên họ cũng
đang tiến hành giảm giá gạo thấp xuống để xả kho, gây khó khăn cho Việt Nam về
mặt cạnh tranh giá cả.
Gạo ở trong kho mình bán chưa hết
mà gạo ở ngoài đồng hiện nay đã được thu hoạch, và nông dân thì muốn bán cho
nhanh.
Trước tình hình xuất khẩu gạo
đang gặp nhiều trở ngại trong năm qua, hôm 4/1 vừa qua Bộ trưởng Công thương Trần
Tuấn Anh đã ký ký bãi bỏ Quyết định số 6139/QĐ-BCT khống chế số lượng tối đa
150 đầu mối xuất khẩu gạo và địa bàn đầu tư xây dựng kho chứa, cơ sở xay xát
thóc gạo và các quy định về tiêu chí lượng gạo xuất khẩu mà trước đó Bộ đặt ra
nhằm hạn chế các doanh nghiệp đầu tư nhiều vào cơ sở kinh doanh, máy móc thiết
bị trong khi lượng gạo xuất khẩu đi không đạt chỉ tiêu.
Trao đổi với chúng tôi, ông Nguyễn
Trí Ngọc, Cục trưởng cục Trồng Trọt bộ NNP-TNN có nhận định như sau:
Thị trường là yếu tố quyết định đến
sản xuất đấy, nhưng thị trường hiện nay có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến nó. Tuy
nhiên thị trường luôn luôn là yếu tố khách quan, mà yếu tố khách quan đó không ảnh
hưởng đến yếu tố chủ quan của người sản xuất.
Thị trường luôn luôn tiềm ẩn các
yếu tố tiềm ẩn, nhưng nó vẫn phải tuân theo các quy luật của thị trường. Cầu
thì luôn luôn tăng nhưng tăng theo yêu cầu của người tiêu dùng. Vì vậy sản xuất
lúa gạo vẫn là mối quan tâm hàng đầu của nông dân, Chính phủ và ngành nông nghiệp.
Đâu là rào cản
Chiều ngày 22/2 vừa qua có diễn
ra buổi tọa đàm "Trao đổi với doanh nghiệp về định hướng sửa đổi Nghị định
109/2010/NĐ-CP". Theo tìm hiểu của chúng tôi, nhiều doanh nghiệp xuất khẩu
gạo nhỏ gặp khó khăn, vướng mắc vì Nghị định này yêu cầu doanh nghiệp phải có
ít nhất 01 kho chuyên dùng với sức chứa tối thiểu 5.000 tấn thóc và có ít nhất
01 cơ sở xay, xát thóc, gạo với công suất tối thiểu 10 tấn thóc/giờ. Như vậy
đây là rào cản cho những cơ sở sản xuất nhỏ, dù đã có giấy phép xuất khẩu. Giáo
sư Xuân cho chúng tôi thêm thông tin:
Nghị định này được áp dụng trong
thời có quá nhiều công ty xuất khẩu gạo, mà họ chỉ xuất khẩu bằng miệng, tức
mua quota, sau đó bán quota mà không có nhà kho, sân phơi, đồng ruộng, nguyên
liệu, nhà máy mà vẫn xuất khẩu gạo. Các nhà kinh tế thấy vậy mới kiến nghị phải
quy định lại điều kiện để xuất khẩu gạo. Thì đặt ra nghị định này để những người
chuyên mua quota không xuất khẩu được. Nhưng qua thời gian thì thấy rằng chính
sách đó chưa có hợp lý. Bởi vì trong thực tế nhiều doanh nghiệp xuất khẩu gạo đặc
biệt, ví dụ gạo hữu cơ, gạo có chức năng dinh dưỡng, khách hàng của họ chỉ mua
một lần vài ngàn tấn chứ không mua hàng chục ngàn tấn, nhưng bán không được.
Nghị định 109 quy định phải ủy
thác cho công ty lớn hơn để xuất. Như vậy công ty sản xuất ra gạo không bán được
vì người mua họ nói tôi phải qua tôi kiểm tra đồng ruộng của công ty này tôi mới
duyệt, nhưng bây giờ lại đưa hóa đơn công ty khác xuất, tôi không biết công ty
đó là ai, và gạo trong đó thế nào. Cuối cùng xuất không được.
Giáo sư Xuân chia sẻ thêm rằng giữa
thời buổi hiện nay khi xuất khẩu gạo gặp rất nhiều khó khăn, tồn kho khối lượng
lớn thì việc sửa đổi Nghị định này là rất hợp lý. Như vậy các doanh nghiệp nhỏ
được khuyến khích đi tìm khách hàng để tự bán. Tuy nhiên ông cũng nhấn mạnh rằng
việc sửa đổi cũng phải chú trọng làm sao để VFA không có quyền duyệt và cấp
Quota. Hiện tại nhà nước đang xem xét các kiến nghị này để sớm đưa ra quyết định
cuối cùng.
Cũng tại buổi tọa đàm này, Tổng
giám đốc một doanh nghiệp xuất khẩu gạo lớn có lên tiếng phàn nàn rằng các chi
phí mỗi lần xuất khẩu gạo đều rất cao, có khi lên đến 20.000 USD. Sau đó, ông
này có điều chỉnh lại với báo giới rằng đó là mức giá lo mọi thủ tục xuất khẩu
mà các công ty tư vấn đưa ra, công ty ông không bỏ ra số tiền đó. Đây có thể là
lời cảnh báo về “góc tối” trong ngành xuất khẩu gạo, mà theo đó các doanh nghiệp
phải chạy chọt để có thể đưa sản phẩm của mình ra thị trường quốc tế. Ông Nguyễn
Trí Ngọc đưa ra nhận định về vấn đề này:
Về khách quan mà nói, anh chỉ muốn
thị trường xuất khẩu lúa gạo nói chung phải được minh bạch, mọi việc rõ ràng. Tức
là tất cả các doanh nghiệp đều được bình đẳng trước việc xuất khẩu lúa gạo,
không bị ràng buộc nọ, ràng buộc kia để dẫn đến phải chạy chọt. Mà đã phải chạy
chọt là sẽ dẫn đến tiêu cực, mà điều đó rất dễ xảy ra trong hoàn cảnh cung cầu
không gặp nhau.
Năm 2016 là một năm có khá nhiều
gian nan cho ngành gạo, tuy nhiên theo Hiệp hội Lương thực Việt Nam, xuất khẩu
gạo năm nay 2017 cũng sẽ không có nhiều chuyển biến tích cực do kinh tế thế giới
sút giảm, xu hướng tự túc lương thực hạn chế nhập khẩu và nhiều nguồn cung cấp
lương thực giá rẻ gây nên. Như vậy lượng gạo tồn kho có khả năng tiếp tục tăng
lên, vì theo ông Nguyễn Trí Ngọc, năm 2017 dự kiến sẽ là một năm nhiều triển vọng
cho bà con trồng lúa:
Thời tiết khí hậu năm nay sẽ khác
với năm ngoái vì vụ đông xuân năm nay thời thiết thuận lợi hơn, trong khi năm
ngoái bị hạn mặn.
Cơ cấu giống, mùa vụ cũng có chuyển
biến tích cực. Cơ cấu giống là theo hướng nâng cao chất lượng, còn cơ cấu mùa vụ
là tập trung sản xuất vụ đông xuân, và hạn chế mùa vụ không mang hiệu quả cao,
trong đó có vụ hè thu.
Hiện tại, ngoài gạo Thái Lan, gạo
Nhật ra, gần đây gạo Hàn Quốc cũng đang tràn vào thị trường Việt Nam và được
khá nhiều người dân ưa chuộng. Như vậy, tương lai ngành gạo không chỉ phải đối
mặt với trở ngại thị trường xuất khẩu, mà còn cả thị trường trong nước.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét