Bất chấp tất cả những lời thổi phồng xung quanh việc mở rộng
hợp tác quân sự giữa Bắc Kinh và Moskva, hiện không có dấu hiệu nào cho thấy
quan hệ đối tác chiến lược toàn diện Nga-Trung sẽ phát triển thành quan hệ liên
minh chính thức toàn diện.
Các cuộc tập trận hải quân chung mới đây giữa Nga và Trung
Quốc trên biển Baltic làm dấy lên hồi chuông báo động lớn đối với tổ chức Hiệp
ước Bắc Đại Tây Dương (NATO). Tuy nhiên, bất chấp tất cả những lời thổi phồng
xung quanh việc mở rộng hợp tác quân sự giữa Bắc Kinh và Moskva, hiện không có
dấu hiệu nào cho thấy quan hệ đối tác chiến lược toàn diện Nga-Trung sẽ phát
triển thành quan hệ liên minh chính thức toàn diện.
Toshi Yoshihara, học giả cấp
cao tại Trung tâm Đánh giá Chiến lược và Ngân sách, phát biểu với tờ Asia
Times: “Các cuộc tập trận quân sự Nga-Trung chủ yếu nhằm đưa ra tín hiệu chính
trị, dù năng lực hải quân Trung Quốc sẽ gia tăng trong lúc Bắc Kinh duy trì sự
hiện diện thường trực tại Ấn Độ Dương”.
Trong chuyến thăm Phần Lan ngày 27/7, trùng thời điểm kết
thúc các cuộc tập trận trên biển Baltic, Tổng thống Nga Vladimir Putin nói rằng
các cuộc tập trận quân sự Nga-Trung không nhằm vào một nước thứ ba nào, đồng thời
nhấn mạnh rằng Moskva và Bắc Kinh không thiết lập các khối quân sự hay liên
minh quân sự. Ông Putin đã đúng, dù một số người có thể cho rằng ông chỉ đơn giản
đưa ra những lời nói “tẻ nhạt”. Trung Quốc và Nga không phải đồng minh, và bằng
chứng rõ ràng nhất của điều này đó là việc Moskva bán vũ khí cho các đối thủ của
Bắc Kinh ở châu Á.
Thị trường vũ khí trên Biển Đông
Một số quốc gia đang có chủ quyền chồng lấn với Bắc Kinh
trên Biển Đông là các khách hàng quan trọng của các nhà sản xuất vũ khí Nga.
Trong số đó, tính đến nay, Việt Nam là khách hàng lớn nhất mua vũ khí sản xuất
tại Nga. Tháng 1/2017, hải quân Việt Nam đã hoàn tất việc đưa vào biên chế 6
tàu ngầm lớp Kilo do Nga xây dựng, được thiết kế để hoạt động tại vùng biển cạn
đối phó với kẻ thù trên mặt nước và các tàu hải giám hoạt động ngầm. Việt Nam
cũng cho biết sẽ triển khai hệ thống phòng thủ bờ biển K-300P Bastion-P của
Nga.
Dự khiến Nga sẽ chuyển thêm 2 tàu khu trục lớp Gepard tới Việt
Nam vào cuối năm nay. Nga đã cung cấp cho lực lượng hải quân Việt Nam các tàu
khu trục lớp Svetlyak tốc độ cao và tàu hộ tống lớp Tarantul. Tháng 7/2017, Việt
Nam đã đặt hàng 64 xe tăng chiến đấu T-90 của Nga và thảo luận với Moskva về khả
năng mua 4 hệ thống phòng thủ tên lửa Triumf S-400. Nga cũng đề xuất bán cho Việt
Nam các máy bay chiến đấu MiG-35 để thay thế hạm đội máy bay MiG-21 ngừng hoạt
động.
Malaysia, Philippines và Indonesia cũng đang tăng cường quan
hệ quân sự với Nga. Tháng 7/2017, Moskva đã ký kết một thỏa thuận với Kuala
Lumpur nhằm hiện đại hóa hạm đội máy bay chiến đấu MiG-29 do Nga sản xuất vốn
đang phục vụ trong không quân Malaysia.
Về phần mình, Philippines không phải là quốc gia tiếp nhận
các vũ khí quân sự của Nga nhưng đang tìm kiếm khoản vay từ Điện Kremlin để mua
các hệ thống này trong tương lai gần. Theo tin tức truyền thông, tháng 5/2017,
trong chuyến thăm Moskva của Tổng thống Philippines Rodrigo Duterte, chính phủ
Nga dường như đã sẵn sàng đáp ứng yêu cầu của Manila và kêu gọi đối tác Đông
Nam Á này đệ trình danh sách vũ khí mong muốn.
Trái ngược với Malaysia và Philippines, Indonesia nhìn chung
không gây nhiều sự chú ý ở Biển Đông. Tuy nhiên, tuyên bố chủ quyền của Trung
Quốc ở các vùng biển quanh quần đảo Natuna của Indonesia và các quyền đánh bắt
cá liên quan trong khu vực là nguyên nhân khiến Jakarta lo ngại. Indonesia phần
nào đang hướng về phía Nga để thúc đẩy khả năng phòng thủ của họ. Đặc biệt, quốc
gia Đông Nam Á này sẽ mua 11 máy bay chiến đấu Su-35 và có thể là tàu ngầm điện-diesel
lớp Varshavyanka.
Cung cấp vũ khí cho Ấn Độ
Ấn Độ hiện vẫn là thị trường hàng đầu của các vũ khí được sản
xuất tại Nga trong lúc căng thẳng đang gia tăng giữa New Delhi và Bắc Kinh tại
Himalaya. Hai cường quốc châu Á đang đối đầu dọc đường biên giới chia tách bang
Sikkim của Ấn Độ và Cao nguyên Doklam - khu vực do Trung Quốc kiểm soát nhưng
được Bhutan tuyên bố chủ quyền.
Ấn Độ đã bắt đầu đàm phán để mua 5 khẩu đội pháo S-400 năm
2016. New Delhi cũng đang trong giai đoạn đàm phán tiến triển với Moskva về việc
mua 4 tàu khu trục lớp Grigorovich và sẽ cùng sản xuất các máy bay trực thăng
Kamov-226T với Nga. Tháng 7/2017, tại triển lãm hàng không quốc tế MAKS tại
Moskva, Giám đốc Tập đoàn vũ khí Rostec, ông Sergey Chemezov, phát biểu với
truyền thông Ấn Độ rằng hợp tác giữa Ấn Độ và Nga về máy bay chiến đấu T-50 PAK
FA thế hệ thứ 5 đang được thúc đẩy, dù hai bên đang bất đồng về các bộ phận cấu
thành chính như động cơ máy bay.
Thêm vào đó, Nga đã sẵn sàng cho Ấn Độ thuê tàu ngầm hạt
nhân lớp Akula thứ hai và đang đàm phán về việc bán 48 máy bay trực thăng vận tải
quân sự Mi-17 cho Không quân Ấn Độ. Hợp tác quân sự Nga-Ấn cũng tập trung vào
việc cùng phát triển các hệ thống vũ khí tối tân như tên lửa siêu vượt âm
BrahMos. New Delhi đang phát triển phiên bản BrahMos-A được phóng từ trên
không, được thiết kế để lắp vào máy bay chiến đấu Sukhoi Su-30MKI. Nga và Ấn Độ
sẽ bắt đầu tiếp thị và bán các tên lửa hành trình BrahMos ở nước thứ ba. Việt
Nam, Indonesia, Malaysia, Philippines và Singapore đang được cho là các khách
hàng tiềm năng ở Đông Nam Á.
Sự hợp tác “tình cờ” Nga-Mỹ
Ác cảm chung đối với Mỹ vì sự can thiệp của nước này vào cái
mà Nga và Trung Quốc cho là lĩnh vực địa chính trị của riêng họ - không gian Xô
Viết đối với Moskva và khu vực Biển Đông đối với Bắc Kinh - giúp duy trì quan hệ
đối tác chiến lược Nga-Trung. Trung Quốc đang tận dụng mọi điều tốt đẹp nhất
trong tình huống khó khăn. Họ có thể cho rằng việc Nga bán vũ khí cho Ấn Độ và
các nước Đông Nam Á không làm thay đổi cán cân quân sự ở Himalaya và Biển Đông ở
thời điểm hiện tại. Về bản chất, Điện Kremlin cũng sử dụng lý lẽ tương tự để biện
minh cho việc chuyển vũ khí cho các nước đang đối đầu với Bắc Kinh. Do vậy,
Trung Quốc đang ấp ủ các tính toán chiến thuật hơn là tính toán chiến lược.
Tuy nhiên, đây có thể là một sai lầm của Bắc Kinh. Quan hệ
giữa Moskva và Washington đã tụt xuống mức thấp, nhưng trong cuộc cạnh tranh để
giành lấy các đơn hàng vũ khí của Ấn Độ và các nước Đông Nam Á, hai cường quốc
này đều góp phần làm suy yếu vị thế của Trung Quốc ở khu vực Ấn Độ-Thái Bình
Dương. Điều nghịch lý ở đây là Mỹ và Nga đã trở thành “các đối tác bán hàng”
cho các kẻ thù tiềm tàng của Bắc Kinh. Việc Malaysia mới đây điều chỉnh máy bay
chiến đấu Sukhoi Su-30 để thả bom laser của Mỹ là bằng chứng rõ nhất cho thấy sự
hợp tác “tình cờ” của Nga và Mỹ.
*
Tác giả Emanuele Scimia là phóng viên và nhà phân tích chính
sách. Bài viết đăng trên trang “Asia Times”.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét