Trump muốn làm lại đảng Cộng Hòa

Ngô Nhân Dụng

Trong gần chín tháng cầm quyền, Tổng Thống Donald Trump công khai chỉ trích, gây xung đột với rất nhiều dân biểu nghị sĩ đảng Cộng Hòa, hết người này sang người khác. Ít có vị tổng thống Mỹ nào “gây thù chuốc oán” với giới lãnh đạo của đảng mình nhiều bằng ông Trump. Nhiều người nghĩ rằng đó là do tánh tình nóng nảy, bộp chộp của một doanh nhân không quen với thế giới chính trị. Hoặc nói đó là vì cái ngã mạn (ego) quá lớn của ông tổng thống, ông không chấp nhận ai nói một lời, làm một việc, dù rất nhỏ, trái với ý mình.

Lối giải thích đó đánh giá thấp Donald Trump, con người đã đánh ngã hàng chục nhà chính trị “rường cột” của đảng Cộng Hòa trong kỳ bỏ phiếu sơ bộ, rồi hạ một đối thủ lão luyện của đảng Dân Chủ, trong cuộc tranh cử năm 2016.

Có thể giải thích theo một cách khác: Donald Trump có chủ ý. Ông chỉ trích, chế nhạo các nghị sĩ Lindsey O. Graham, John McCain và Jeff Flake, Bob Corker, Lisa Murkowski; đến cả trưởng khối đa số tại Thượng Viện, Mitch McConnell cũng là mục tiêu thường xuyên lãnh đạn!

Chủ ý của ông Trump là muốn “uốn nắn” tất cả các nhà chính trị hàng đầu trong đảng. Nếu không được thì thay đổi, nếu cần thì đổi toàn bộ giới lãnh đạo của đảng! Ông có thể “làm lại” một đảng Cộng Hòa gồm những người mới suy nghĩ giống như ông.

Khi các đại biểu Cộng Hòa thất bại mấy lần trong việc thay thế đạo luật y tế Obamacare, có lẽ ông Donald Trump đã thấy không thể trông cậy vào họ được nữa. Chỉ cần một nhóm dân biểu với chủ trương “giáo điều” quyết ngăn cản, là ông chủ tịch Hạ Viện phải chiều ý họ, thông qua một dự luật mà ai cũng biết không thể nào qua được cửa Thượng Viện, bản dự luật mà chính ông Trump phải chê là “dữ quá.” Tại Thượng Viện, ông McConnell đã thất bại ba lần, cũng vì áp lực của mấy nghị sĩ cực kỳ bảo thủ khiến ông phải cắt bỏ những khoản được dân chúng ủng hộ nhiều nhất, như bỏ trợ cấp cho người nghèo, cấm tăng giá bảo hiểm với những người đang có bệnh, vân vân, khiến cho các nghị sĩ trung dung phải bác bỏ vì sợ cử tri của mình phản ứng.

Nhìn cảnh đó, người bình thường, không đóng vai tổng thống, cũng thấy rằng những đại biểu của họ chỉ quan tâm đến các ý kiến, giáo điều kiên cố của mình hơn là lo việc cai trị. Họ và ông tổng thống được bầu lên sau khi hô hào quyết thay thế đạo luật của ông Obama. Nhưng cả năm sau cũng chưa làm được gì cả.

Liệu trong những tháng tới họ có thay đổi hay không? Họ sẽ làm được gì hay không? Không ai biết chắc.

Cải tổ thuế vụ là một trọng điểm trong chương trình tranh cử của ông Trump. Liệu Quốc Hội, tức là khối đa số Cộng Hòa trong hai viện Quốc Hội, có thể thông qua một dự luật thuế mới để cho ông tổng thống ký tên ban hành hay không?

So với hệ thống y tế, thuế khóa là một vấn đề rắc rối gấp trăm lần. Luật thuế vụ là một mớ bòng bong đã kết lại với hàng trăm mối dây, hàng ngàn nút ràng buộc, trói chặt lấy nhau. Ai cũng đồng ý phải giản dị hóa. Nhưng mỗi một cái nút trong mớ bòng bong đó đều được kết lại trong quá khứ vì một nhóm người vận động, nhằm cho họ được hưởng lợi qua một “lỗ hổng” trong luật pháp. Gỡ một cái nút nào cũng sẽ bị một số người la lối thống thiết kêu oan. Và họ luôn luôn có những dân biểu, nghị sĩ sẵn sàng đứng ra bảo vệ.

Cả ông tổng thống và đảng Cộng Hòa đều hứa hẹn sẽ cắt giảm thuế. Tất cả đều tin rằng cắt thuế cho những người giầu thì họ sẽ đầu tư thêm, kinh tế sẽ hưng vượng. Nhưng cắt thuế rồi thì làm cách nào chính phủ có tiền chi tiêu? Cắt chỗ này thì phải tăng chỗ khác. Vậy tăng thứ thuế nào? Phải giảm chi tiêu, nhưng giảm chỗ nào? Đây là chỗ kẹt cứng của việc cải tổ thuế vụ, vì không ai muốn mình bị tăng thuế, hay chỉ bị mất một khoản miễn thuế mà mình đang hưởng!

Muốn mọi người hài lòng thì cuối cùng phải chấp nhận cắt thuế cứ cắt, còn tăng thì tăng ít, tăng nhẹ nhẹ thôi, miễn sao cho con tầu cải tổ chạy tới thêm mấy bước.

Nhưng tới đó thì cả con tầu sẽ đụng vô một khối đá cứng ngắc: Những người bảo thủ “thuần thành” không chấp nhận cho ngân sách khiếm hụt, vì bất cứ lý do nào!

Nghị Sĩ Bob Corker là một trong những nhà chính trị thuần thành đó: Không khiếm hụt là không khiếm hụt! Ông vừa mới bị Tổng Thống Trump “xỉ vả” thậm tệ, và trả đũa lại cũng thậm tệ không kém. Trong vụ thất bại của dự luật y tế ở Thượng Viện, chỉ có ba người chống là cả dự án hạ màn. Bây giờ làm sao vẽ ra được một dự luật để cho không quá ba người cùng chống?

Sau dự luật cải tổ thuế vụ còn bao nhiêu chuyện khác ông Trump muốn làm: Xây bức tưởng ở biên giới Mexico? Bỏ hàng trăm tỷ Mỹ kim xây dựng hạ tầng cơ sở khắp nước? Chính sách đối phó với Bắc Hàn? Với Iran? Với nước Tàu đang cạnh tranh không đứng đắn? Với cả Canada và Mexico? Liệu các đại biểu Cộng Hòa có thể hợp tác với Tòa Bạch Ốc hay không?

Trong chính sách đối ngoại, ông Trump đã tạo ra kẻ thù với hai nghị sĩ, Bob Corker là chủ tịch Ủy Ban Ngoại Giao và John McCain, chủ tịch Ủy Ban Quân Vụ. Cả hai đã bị ông tổng thống “nhục mạ” công khai. McCain không đáng gọi là “anh hùng” vì đi lính mà để cho quân địch bắt, Trump nói, “Tôi không thích mấy người bị bắt.” Corker thì đã xin làm ngoại trưởng, Trump không cho; rồi lại xin được ủng hộ sang năm tái tranh cử, Trump lắc đầu. (Ông Corker đã cải chính cả hai điều ông Trump nói). Nhiều người trong cuộc kể rằng hồi đầu năm 2017 ông Trump đã nhắm có thể mời ông Corker làm ngoại trưởng; nhưng sau ông chê rằng nghị sĩ này thấp quá (chỉ có 1 mét 70).

Nay mai hai ông McCain và Corker có dễ dàng cộng tác với ông tổng thống trong các chính sách ngoại giao và quốc phòng hay không? Ai cũng thấy, ông tổng thống cần phải cầu nguyện nhiều lắm! Mà đó không phải là một thói quen của Donald Trump: Ít ai thấy ông đi nhà thờ.

Ngồi vào địa vị của ông Donald Trump, ai cũng thấy phải “làm một cái gì” để sau năm 2018 tình trạng này phải chấm dứt. Từ đó mới có thể xây dựng các thành tích để tranh cử năm 2020.

Người đang đóng vai trò “làm lại” là Stephen K. Bannon. Ông Bannon có thể tự coi là người xây dựng nên cuộc chiến thắng của ông Trump năm ngoái. Hầu hết các khẩu hiệu kinh tế, chính trị của ông Trump đều xuất phát từ mạng Breibart News do ông Bannon chủ trì từ nhiều năm qua, dưới sự bảo trợ của vợ chồng tỷ phú Robert Mercer và cô con gái, Rebekah.

Ông Bannon làm chiến lược gia của Tòa Bạch Ốc khi ông Trump nhậm chức. Sau nửa năm, đẩy được ông chánh văn phòng cũ, cuối cùng Bannon cũng rút lui vì không thể làm việc chung với ông chánh văn phòng mới, một vị tướng thủy quân lục chiến quen sống với kỷ luật. Ra khỏi tòa nhà trắng, Bannon được tự do, trở về chiến khu mạng Breibart. Muốn nói gì thì nói, muốn làm gì thì làm.

Trong cuộc bỏ phiếu nội bộ ở Alabama, ông Trump nghe lời ông McConnell và các nghị sĩ Cộng Hòa khác, đi vận động cho Luther Strange, nghị sĩ đương nhiệm. Còn Bannon ủng hộ thẩm phán cực kỳ bảo thủ Roy Moore. Kết cục Roy Moore thắng. Lại thêm một cơ hội cho ông Trump suy nghĩ: Có nên “làm ăn chung” với mấy ông già trong Quốc Hội hay không?

Trong khi đó, Bannon đang xung trận. Ông mới nói thẳng thừng: Sẽ vận động cho một thế hệ các ứng cử viên Cộng Hòa mới, lật đổ những người đương nhiệm, trong đó có Mitch McConnell. Hai người, Trump và Bannon đã đồng ý và phân công: Bên ngoài, Bannon sẽ xây dựng một lớp ứng cử viên đảng Cộng Hòa mới. Bên trong, Trump tiếp tục đóng vai lãnh đạo. Ông sẽ bảo vệ, củng cố những cử tri nòng cốt năm ngoái, bằng những lời tuyên bố và các sắc lệnh xóa bỏ những gì cựu Tổng Thống Obama đã làm. Sng năm ông Trump sẽ đem số “vốn liếng chính trị” đó dồn cho các ứng cử viên hợp với ý mình hơn trong cuộc bỏ phiếu sơ bộ trong đảng Cộng Hòa. Họ sẽ đánh bại tất cả các đối thủ, như ông Trump đã từng làm năm 2016.

Những điểm chính mà những cử tri nòng cốt của ông Trump thiết tha là: Nước Mỹ trên hết, thế giới bên ngoài không quan trọng. Bảo vệ các công nhân bị mất việc vì ngoại thương và kỹ thuật thay đổi. Khôi phục địa vị của những người “Mỹ gốc.” Không thích di dân, không cần di dân. Các hiệp ước thương mại tự do đều đáng nghi ngờ, vì có thể làm công nhân Mỹ mất việc. Ngoại giao là chuyện nói chơi cho vui, vũ lực mới quan trọng. Ngoài ra, các chuyện khác không quan trọng.

Có thể đoán Tổng Thống Donald Trump và cố vấn Bannon đang thực hiện một chương trình thay đổi đảng Cộng Hòa. Câu hỏi là: Liệu hai ông có triển vọng thành công hay không? Câu hỏi tiếp theo là: Nếu họ thành công, liệu lớp lãnh đạo mới có thể chiếm được đa số phiếu của dân Mỹ hay không?