Jamil Anderlini - Finacial Times
Trong
nhiều thập niên qua, ở Bắc Kinh vấn đề tranh cãi là tốc của sự thay đổi
chứ không phải là phương hướng. Năm nay, một người đàn ông đã bị một
toà án Trung Quốc kết tội 2 năm
tù với tội danh được coi là đáng ghê tởm vì đã gọi Chủ Tịch Tập Cận Bình
là “Bình bánh bao” (“steamed bun Xi”) trong một lời nhắn gửi cho các
bạn bè trên mạng.
Từ ngữ có tính cách nhạo báng này đã bị kiểm duyệt tại Trung Quốc từ
năm 2013 khi cộng đồng mạng nổ ra phong trào chế giễu ông Tập khi ông
này muốn tạo cho mình hình ảnh là “người của quần chúng” khi đến viếng
một cửa hàng bán bánh bao.
Tuy nhiên, truy tố một người vì một câu nói riêng tư là một sự kiện mới mẻ và đáng quan tâm.
Anh
Wang Jiangfeng bị kết tội vì đã gửi một lời nhắn đến bạn bè qua phần
mềm ứng dụng We Chat and QQ, do hãng Tencent làm chủ, khiến người ta
“nghĩ xấu về Đảng Cộng Sản Trung Quốc, về hệ thống xã hội chủ nghiã và
nền dân chủ chuyên chính nhân dân, tạo ra sự rối loạn tâm lý và bất ổn
công cộng cực kỳ trầm trọng và sai lầm”.
Trong những tuần qua, để nhấn mạnh thêm về sự việc, giới chức tư pháp
đã tước bỏ quyền hành nghề của những luật sư đã bào chữa cho anh Wang.
Đây là cách hành xử của các chế độ độc tài mà Trung Quốc là một và
chưa bao giờ biểu hiện rõ ràng hơn thế trong nhiều thập niên qua.
Vào ngày Thứ Tư sắp tới, các lãnh đạo đảng cầm quyền Trung Quốc sẽ
họp để suy tôn ông Tập vào chức vụ Chủ Tịch của tất cả mọi thứ, nhiệm kỳ
thứ hai. Trong 5 năm qua, ông Tập đã củng cố quyền lực, thanh trừng các
đối thủ, khuyến khích văn hoá tôn sùng cá nhân tới một mức độ chưa từng
thấy kể từ khi Mao Trạch Đông qua đời năm 1976.
Các quan sát viên ở trong và ngoài Trung Quốc sẽ theo dõi sát những
chỉ dấu cho thấy ông Tập muốn xoá bỏ những tiền lệ để tiếp tục nắm quyền
sau năm 2022, là thời điểm mà người ta chờ đợi ông ta rút lui.
Nhưng thực tế là chúng ta biết thật ít về những vận chuyển trong nội
bộ lãnh đạo chóp bu ở Trung Quốc giống biết rất ít về Bắc Hàn vậy. Chúng
ta chỉ biết những gì ông Tập cho chúng ta biết qua những bài phát biểu
và qua những khẩu hiệu chính trị mà ông ta nặn ra. Chính những gì ông
Tập phát biểu cho thấy là sự thay đổi to lớn và quan trọng nhất dưới sự
kiểm soát của ông ta là việc từ bỏ hoàn toàn “dân chủ” và những “giá trị
tây phương” khác như tự do phát biểu, chủ nghiã hợp hiến, sự độc lập
của tư pháp, và nhân quyền.
Kể từ khi cựu lãnh tụ vĩ đại Đặng Tiểu Bình lên nắm quyền vào cuối
thập niên 1970, Trung Quốc đã miệt mài, dù có đôi chút do dự, tiến về
hướng gia tăng quyền tự do cá nhân và ngay cả tự do chính trị.
Trong nhiều thập niên, sự tranh luận trong nhóm lập chính sách cao
nhất tại Bắc Kinh luôn là tốc độ thay đổi, trong khi phương hướng – như
tăng quyền tự do phát biểu, sự độc lập của tư pháp và sau cùng là dân
chủ – thì chẳng ai thắc mắc.
Trong những năm qua , qua nhiều cuộc trao đổi riêng tư với các cán bộ
cao cấp (đôi khi rất cao cấp) họ cho tôi biết là dân chủ kiểu tây
phương chính là mục tiêu mà Trung Quốc nhắm tới, tuy nhiên sự chuyển
tiếp phải từ từ và sắp xếp cẩn thận để không xẩy ra hỗn loạn. Bây giờ
không còn ai nói như vậy nữa.
Sau gần 4 thập niên chưa từng có một đề nghị nào về việc Trung Quốc
thành lập một xã hội dân sự hay để cho người dân có quyền lên tiếng về
việc chọn lựa thể chế chính trị. Ngược lại, ông Tập đã đề nghị với họ
một khái niệm mơ hồ là “sự trẻ trung hoá tuyệt vời” được vay mượn gần
như toàn bộ từ thời kỳ trước cận đại của những ông vua tự coi mình như
thượng đế để cai quản “hạ giới”.
Việc chối bỏ hệ thống chính trị “kiểu tây phương” gần đây đã trở nên
dễ dàng hơn bởi điều mà người Trung Quốc xem như trò hề lố bịch của ông
Donald Trump và, ở một mức thấp hơn, là vụ tự mình hại mình là Brexit và
các đấu đá nội bộ trong Cộng Đồng Châu Âu.
Một cố vấn cao cấp về chính sách ngoại giao gần đây mới cho một đồng
nghiệp của tôi biết là: “Ông Trump không bao giờ nói về dân chủ cũng như
sự lãnh đạo của Hoa Kỳ hay tự do – chúng ta không dại gì tôn thờ những
điều mà thế giới tây phương hiện giờ đang nghi ngờ”.
Qua cảm nhận về sự thất bại của nền dân chủ tự do, nhiều, có lẽ là
hầu hết, người Trung Quốc nay khá sẵn sàng chấp nhận chế độ độc tài và
sự trấn áp chính trị hãi hùng trên người dân nếu cá nhân họ vẫn tiếp tục
thấy cuộc sống của họ tăng tiến.
Ở ngoài Trung Quốc thì nhiều người dân tây phương sẽ nhún vai tự hỏi
là tất cả những điều kể trên có liên quan gì tới họ. Tuy nhiên, họ nên
biết rằng một sự thay đổi to lớn khác mà ông Tập đã thực hiện là việc
vứt bỏ câu thần chú của chính sách ngoại giao “không can thiệp” đã dẫn
dắt Trung Quốc kể từ thời Đặng Tiểu Bình.
Ông Đặng đã có câu nói nổi tiếng là Trung Quốc nên “ẩn mình chờ thời”
trên trường quốc tế và cương quyết không can thiệp vào việc của các
nước khác. Ông Tập thì nhìn vấn đề khác hẳn và đã chỉ thị cho guồng máy
quốc gia phải tích hơn hơn ở bên ngoài trong việc bảo vệ quyền lợi của
Trung Quốc – như đã được định nghiã bởi những người lãnh đạo đảng chuyên
chính này.
Một thực tế đáng buồn đã xẩy ra là nhiều người ở ngoài Trung Quốc có
liên hệ với nước này – như các nhà báo, học giả, ngoại giao, các doanh
nhân Trung Quốc sống ở nước ngoài – sẽ phải cẩn thận khi nghï đến việc
sử dụng những phần mềm ứng dụng do Trung Quốc làm chủ như WeChat để gửi
một lời nhắn riêng tư với nội dung giễu cợt lãnh tụ Trung Quốc hiện nay.
***
Nguồn: Jamil Anderlini: Under Xi Jinping, China is
turning back to dictatorship – Financial Times
https://www.ft.com/content/cb2c8578-adb4-11e7-aab9-abaa44b1e130?mhq5j=e5
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét