Donald Trump tuyên thệ nhậm chức tổng thống Mỹ, ngày 20/1/2017. Ảnh: Getty
Bước vào Nhà Trắng với cam kết thay đổi bộ mặt nền chính trị Mỹ, chuyển giao lại quyền lực cho người dân và theo đuổi chính sách “America first” (“Nước Mỹ trên hết”), sau hai năm lãnh đạo, Tổng thống Donald Trump không chỉ đang thay đổi nước Mỹ mà còn thay đổi thế giới với nhiều quyết định và chính sách bất ngờ, gây tranh cãi và mang đậm dấu ấn cá nhân.
Với những người chống đối, hai năm vừa qua khẳng định nỗi sợ hãi của họ khi Washington phải đối mặt với nhiều thách thức. Với những người ủng hộ, Donald Trump lại là tổng thống tốt nhất khi “đang làm nước Mỹ vĩ đại trở lại”.
Nhưng để có cái nhìn cân đối giữa hai xu hướng trên, các dữ liệu cụ thể, các con số và hiệu quả của những chính sách sẽ cho thấy một phần bức tranh sau hai năm Tổng thống Mỹ Donald Trump nắm quyền.
Nhân sự: Kẻ đến, người đi
Những nhân sự cấp cao của chính quyền Trump đã bị sa thải hoặc từ chức tính đến ngày 27/3/2018. Ảnh: Vox.
Lĩnh vực mà Trump thực sự gây bất ngờ là nhân sự. Các nhân sự trong nội các của Tổng thống Donald Trump lần lượt ra đi trong hai năm đầu nhiệm kỳ của ông với mức độ biến động chưa từng thấy trong lịch sử hiện đại Mỹ.
Ngoại trưởng Rex Tillerson biết mình bị sa thải qua một dòng tweet của tổng thống , Giám đốc Truyền thông Nhà Trắng Anthony Scaramucci bị buộc thôi việc chỉ sau 10 ngày nhậm chức. Bên cạnh đó là rất nhiều trường hợp được công bố là từ chức, mà gần đây nhất là trường hợp của bà Nikki Haley – Đại sứ Mỹ tại Liên Hợp Quốc và Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Mỹ Jim Mattis.
Tuy nhiên, những cái tên kể trên chỉ là một phần nhỏ trong số hàng chục nhân sự từ chức hoặc bị sa thải khỏi chính quyền Donald Trump kể từ khi ông nhậm chức ngày 20/1/2017. Con số này cũng chưa tính đến khả năng Tổng thống có thể sa thải hàng loạt quan chức khác như Bộ trưởng An ninh Nội địa Kirstjen Nielsen, Bộ trưởng Nội vụ Ryan Zinke, Bộ trưởng Thương mại Wilbur Ross trong thời gian tới.
Trong một thống kê khác của Brookings thì trong hai năm đầu, trong nhóm quan chức cấp cao nhất và có tầm ảnh hưởng nhất trong nội các của Tổng thống Trump thì 65% đã ra đi. Tỷ lệ này cao hơn nhiều so với 24% thời Barack Obama, 33% thời George W. Bush, và 38% thời Bill Clinton.
Bổ nhiệm hai thẩm phán bảo thủ vào Tối cao Pháp viện
Hai thẩm phán Brett Kavanaugh và Neil Gorsuch do TT Trump bổ nhiệm. Ảnh: Getty.
Là định chế quyền lực cao nhất của nhánh tư pháp, Tối cao Pháp viện với 9 thẩm phán có tiếng nói quyết định trong việc giải thích Hiến pháp cũng như kiểm tra các quyết định của tổng thống và quốc hội. Những quyết định của toà án này có tác động sâu sắc đến xã hội Mỹ, như việc công nhận quyền phá thai của phụ nữ trong sáu tháng đầu (1973) hay hợp pháp hóa hôn nhân đồng giới (2015).
Sau hai năm cầm quyền, Tổng thống Trump đã có những cơ hội không thể tốt hơn để bổ nhiệm các thẩm phán có cùng quan điểm với ông.
Người đầu tiên là thẩm phán Neil Gorsuch, được bổ nhiệm thay thế cho thẩm phán Antonin Scalia qua đời hồi tháng 2/2018. Động thái này của Tổng thống Trump được giới chính trị bảo thủ hoan nghênh bởi ông Gorsuch có lập trường chống phá thai và chống hợp pháp hóa cần sa.
Khi một thẩm phán khác là Anthony Kennedy xin nghỉ hưu ở tuổi 81 vào tháng 6/2018, Tổng thống Trump một lần nữa lại có cơ hội đưa một thẩm phán bảo thủ thay thế. Người được chọn là ông Brett Kavanaugh, nhậm chức sau khi Thượng viện phê chuẩn với số phiếu sít sao (50-48), khiến cho Tòa án Tối cao giờ đây nghiêng hẳn về phe bảo thủ.
Với việc bổ nhiệm thành công hai thẩm phán bảo thủ lên Tòa án Tối cao, ông Trump đã để lại một dấu ấn lớn trong hai năm đầu nhiệm kỳ của mình. Không chỉ làm hài lòng nhóm cử tri bảo thủ, tổng thống đã góp phần định hình tương lai của nước Mỹ. Thẩm phán Neil Gorsuch (51 tuổi) và Brett Kavanaugh (53 tuổi) đều có thể làm việc cho đến tận năm 2050 và xu hướng bảo thủ của họ sẽ có tiếng nói quyết định trong các vấn đề chính sách xã hội của nước Mỹ, ít nhất là trong hai thế hệ tới.
Chính sách kinh tế
Thị trường chứng khoán Mỹ tăng trưởng mạnh mẽ trong hai năm TT Trump cầm quyền. Ảnh: Time.
Một tháng trước khi cuộc bầu cử tổng thống 2016 diễn ra, tờ Washington Post có bài viết: “Tổng thống Trump có thể phá hủy kinh tế thế giới (A President Trump could destroy the world economy)”. Một nhân vật có tầm ảnh hưởng khác là cựu bộ trưởng Tài chính Larry Summers thì dự đoán suy thoái kéo dài sẽ bắt đầu sau 18 tháng đầu tiên của nhiệm kỳ ông Trump.
Nhưng 24 tháng đã trôi qua và nền kinh tế Mỹ vẫn mạnh mẽ tăng trưởng.
Theo hãng tin CNBC, kể từ khi vị tỷ phú địa ốc chính thức trở thành chủ nhân của Nhà Trắng, tổng sản phẩm trong nước (GDP) của nền kinh tế lớn nhất thế giới đã tăng hơn 3%. Còn tạp chí Forbes công bố báo cáo cho thấy tỷ lệ người Mỹ thất nghiệp đã giảm xuống ở mức 3,7% – mức thấp nhất trong gần 50 năm.
Theo số liệu được New York Times đưa ra ngày 2/11, các nhà tuyển dụng Mỹ đã tạo thêm 250.000 việc làm trong tháng 10/2018. Trong quý 3/2018, chi tiêu tiêu dùng, vốn chiếm gần 70% hoạt động kinh tế Mỹ, đã tăng 3,5%, và là mức cao nhất kể từ cuối năm 2014.
Các số liệu thống kê khác trong năm 2018 của CNBC cho thấy 3,9 triệu người Mỹ tìm được việc làm kể từ khi Tổng thống Trump lên cầm quyền. Trong thời kỳ tương ứng dưới thời cựu Tổng thống Barack Obama, có 2,6 triệu người Mỹ mất việc.
Để mang lại những kết quả trên, ông Donald Trump chủ trương cắt giảm thuế và nới lỏng các quy chế giám sát, cộng thêm tăng cường đầu tư cơ sở hạ tầng và chi tiêu quân sự nhằm tạo ra một cú sốc nguồn cung đối với nền kinh tế.
Về thuế, Nhà Trắng đã thông qua một kế hoạch cắt giảm thuế trị giá 1,5 nghìn tỷ USD nhằm giảm thuế thu nhập doanh nghiệp cao nhất từ 35% xuống còn 21%, đồng thời giảm lãi suất cho hàng triệu người. Các biện pháp cắt giảm thuế này có hiệu lực đến năm 2025.
Về quy chế giám sát, Tổng thống Trump đã ra lệnh bãi bỏ hoặc nới lỏng các quy chế trên diện rộng, từ các quy chế giám sát ngành ngân hàng cho tới các quy chế bảo vệ môi trường mà ông cho là gây thiệt hại tới công ăn việc làm của người dân.
Tuy nhiên, nền kinh tế khỏe mạnh lúc này không có nghĩa là trong khoảng thời gian tới sẽ tiếp tục phát triển, và thành tích về kinh tế không hẳn sẽ quyết định chiến thắng trong nhiệm kỳ tiếp theo cho tổng thống. Một số báo cáo mới cho thấy một mối đe dọa tiềm tàng là các khoản nợ quốc gia của Mỹ hiện đã tăng thêm hơn 2.000 tỷ USD kể từ khi ông vào Nhà Trắng, lên đến mức 21.974 tỷ USD vào cuối năm 2018.
Khoản nợ chiếm tới 78% tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của Hoa Kỳ trong năm tài chính 2018, tỷ lệ cao nhất kể từ năm 1950, phân tích của CNN kết luận.
Nợ quốc gia đã tăng lên sau cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008, khi Quốc hội và Tổng thống Barack Obama phê duyệt gói tài trợ kích thích kinh tế để giữ cho nền kinh tế phát triển.
Trong lịch sử, năm 2014 chứng kiến nền kinh tế Mỹ tăng trưởng cao nhất trong nhiệm kỳ của ông Obama, nhưng chiến thắng ở cuộc bầu cử giữa kỳ lại thuộc về phe Cộng hòa khi họ có thêm Thượng viện và tiếp tục nắm giữ cả lưỡng viện cho đến hết năm 2018.
Có một điều cũng cần lưu ý khi so sánh Trump và Obama: ông Obama thừa hưởng từ ông Bush (con) một nền kinh tế đang trên đà rơi tự do và lún sâu vào một cuộc khủng hoảng tồi tệ nhất kể từ thời Đại suy thoái (1929-1933); còn Trump nhận lại từ Obama một nền kinh tế đã phục hồi và đang tăng trưởng mạnh mẽ.
Hàng loạt nhân sự thân tín bị kết án
Hàng loạt nhân sự cao cấp nhất của bộ máy tranh cử của TT Trump đã bị toà án kết tội. Ảnh: New York Times.
Vấn đề quốc nội được quan tâm đặc biệt là cuộc điều tra của công tố viên đặc biệt Robert Muller nhằm vào cáo buộc ông Donald Trump thông đồng với Nga trong chiến dịch tranh cử năm 2016.
Cuộc điều tra này bắt đầu từ tháng 5/2017, với mục đích truy tìm đường dây mối nhợ giữa Uỷ ban tranh cử của ứng cử viên Trump với chính quyền Nga, sau khi các cơ quan tình báo Mỹ đều khẳng định chính quyền Nga đã can thiệp trực tiếp và thao túng kết quả bầu cử tổng thống Mỹ năm 2016 – cuộc bầu cử mà ông Trump đã giành chiến thắng trước Hillary Clinton.
Ông Trump một mực phủ nhận cáo buộc này và liên tục công kích cuộc điều tra. Tuy nhiên, sau gần hai năm, công tố viên đặc biệt Robert Muller đã truy tố hàng chục người ra toà, trong đó, hàng loạt cộng sự thân tín nhất của ông Trump đã bị kết án.
Nổi bật trong số đó có cựu cố vấn an ninh quốc gia Michael Flynn về tội khai man (đã nhận tội), cựu luật sư riêng Micheal Cohen (3 năm tù về tội khai man), và cựu trưởng ban tranh cử Paul Manafort (tội gian lận tài chính, cản trở công lý,…). Lời khai của những người này ngày càng bất lợi cho Tổng thống Trump khi nó chứng tỏ ông đã nói dối về mối quan hệ giữa ông và chính quyền Nga, cũng như những dự án kinh doanh của ông ở Nga.
Cuộc điều tra này vẫn sẽ tiếp tục trong năm 2019.
Chiến tranh thương mại Mỹ – Trung
TT Mỹ Donald Trump trong cuộc họp song phương với Chủ tịch TQ Tập Cận Bình hôm 1/12/2018 ở Buenos Aires, Argentina. Ảnh: AFP Photo/Pablo Martinez Monsivais.
Ngay từ khi tranh cử, Tổng thống Trump đã tỏ rõ sự không hài lòng với thâm hụt thương mại lên tới hơn 300 tỷ USD hàng năm giữa Mỹ và Trung Quốc. Ông cho rằng Trung Quốc từ lâu đã áp dụng những luật chơi không công bằng trong thương mại song phương và điều này là không thể chấp nhận.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét