 |
| Phối cảnh khu Hoà Bình với nhiều dấu tích di sản của Đà Lạt sẽ bị xóa bỏ. |
‘Khai tử’ khu Hòa Bình
Ngày 15-3, UBND tỉnh Lâm Đồng đã công bố “Quy hoạch chi tiết và thiết kế đô thị - tỉ lệ 1/500 khu vực trung tâm Hòa Bình, TP Đà Lạt”. Đồ án này căn cứ định hướng quy hoạch chung TP Đà Lạt và vùng phụ cận đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050 được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt năm 2014.
Bản đồ án nói trên do Kiến trúc sư Hồ Thiệu Trị đứng tên, công ty Đại Quang Minh là chủ đầu tư đã được Sở Xây dựng Lâm Đồng và UBND TP Đà Lạt phê duyệt. Người đặt bút ký 'khai tử' khu Hòa Bình là ông Đoàn Văn Việt, Chủ tịch tỉnh Lâm Đồng vào ngày 12-2-1019 theo Công văn số 229/QĐ-UBND.
3 tấm ảnh kèm theo bài viết này là phối cảnh khu Hoà Bình mới.
Theo bản đồ án, một số công trình chợ cũ Đà Lạt (nay là rạp Hòa Bình), một địa chỉ gắn với lịch sử phát triển thành phố Đà Lạt sẽ bị đập bỏ thay vào đó là một công trình hình khối tròn, bọc kính, mái trải thảm cỏ. Ngoài ra, các công trình gắn với sinh hoạt văn hóa, thương mại thành phố trước nay như khách sạn Nice Dream, Thương xá Latulipe cũng sẽ bị tháo dỡ. Công trình lớn như khách sạn TTC (Golf 3 cũ) cũng bị giải tỏa.
Theo một nguồn tin hành lang, công trình khách sạn và khu thương mại cao tầng ở vị trí Dinh Tỉnh trưởng đã có nhà đầu tư, sẽ được thực hiện trước. Theo đó, một cụm khách sạn cao cấp với kiến trúc mái tròn, cao tầng sẽ mọc lên ngay trên đồi Dinh Tỉnh trưởng. Những con đường uốn khúc quanh Dinh hiện tại sẽ được thay bằng các trục giao thông rộng “cho các phương tiện tiếp cận”.
Khu vực trung tâm khu Hòa Bình thì vẫn đang tiếp tục kêu gọi đầu tư.
“Tôi khẳng định là Đà Lạt có thể làm những khu nhà cao tầng, nhưng cần phải chọn những vị trí mới để quy hoạch bài bản từ đầu, chứ không nên xâm phạm vào ba khu vực di sản: khu di sản Pháp từ đường vòng kéo dài từ đường Hùng Vương, Trần Hưng Đạo, Trần Phú, Hoàng Văn Thụ; khu di sản để lại nhiều dấu ấn lịch sử của người Việt là ấp Ánh Sáng, khu Hòa Bình; và khu di sản thiên nhiên hồ Xuân Hương, Đồi Cù”. Kiến trúc sư Ngô Viết Nam Sơn, nhận định.
Quy hoạch đô thị là nhiệm vụ chính trị…
Nhiều người ở Sài Gòn – cả người viết bài này, đều chung thắc mắc: Vì sao phương Tây họ giữ nguyên những khu phố cổ cùng với nhà cửa, cả đá lát đường hàng trăm năm?. Khách du lịch chỉ thấy khu phố cổ, không ai đến các trung tâm thương mại mới xây cả…
Cũng có ý kiến: Cái cũ mà mọi người muốn lưu giữ cũng đã từng được xây mới và thay đổi nhiều so với thuở ban đầu rồi. Xin đừng cố giữ lại hoài niệm trong một chiếc áo đã chật, vì các giá trị sinh ra là để bị thay thế (!?).
Và một câu hỏi khác cũng đặt ra: Phải chăng 30 năm nữa, người ta lại ‘làm mới’ Đà Lạt, vì tầm nhìn quy hoạch của hôm nay chỉ giới hạn trong 30 năm. Điều đó lại được ghi hẳn hoi tại Điều 8.2, Luật Quy hoạch 2017: “Tầm nhìn của quy hoạch cấp quốc gia là từ 30 năm đến 50 năm. Tầm nhìn của quy hoạch vùng và quy hoạch tỉnh là từ 20 năm đến 30 năm”.
Giáo trình đào tạo sinh viên ở trường Đại học Kiến trúc, cho biết, một dự án quy hoạch đô thị ảnh hưởng khác nhau tới những nhóm xã hội trong cộng đồng, nên cần đến một sự đồng thuận chung, công khai để đạt được các giá trị chung, cân bằng giữa các nhu cầu của các nhóm.
Như vậy quyết định quy hoạch không còn dựa trên ý chí của nhà quy hoạch hay cơ sở khoa học nữa, mà là một lựa chọn chính trị và giá trị đạt được. Tức là theo quan điểm này, quy hoạch đô thị đã trở thành hoạt động chính trị. Và nhà quy hoạch sau khi dồn tâm sức nghiên cứu và thiết kế lập dự án, cần có thêm kỹ năng thuyết trình thuyết phục và làm việc với những nhóm xã hội khác nhau để cân bằng lợi ích giữa các nhóm.
Quy hoạch xây dựng đô thị là một dự án tốn kém và rất cần những nhà đầu tư về vốn, hoặc các nguồn lực khác. Thực tế là chính quyền không đủ ngân sách để xây dựng hết mọi nơi, hơn nữa, việc kêu gọi các nhà đầu tư tư nhân mang lại nhiều sáng kiến giá trị hơn rất nhiều là sự rập khuôn máy móc trong quản lý nhà nước.
Và quan điểm này của quy hoạch đô thị dựa trên áp dụng những tính chất của nền kinh tế thị trường, trong đó nhà nước chỉ kiểm soát doanh nghiệp và đảm bảo lợi ích cộng đồng.
…Và đó là chính trị ở một quốc gia độc đảng
Câu chuyện “tay ba” giữa chính quyền – nhà đầu tư - cộng đồng đã đẩy vị trí những người làm quy hoạch vào giữa, bắt buộc họ phải trang bị thêm những kiến thức về quyền lợi và lợi ích đầu tư của các chủ sở hữu, nguồn lực và có kỹ năng đàm phán, thỏa thuận để đảm bảo dự án hoạt động. Một dự án quy hoạch đô thị trở thành một bài toán về quản lý hoạt động hiệu quả, hơn là chỉ đạo và lên kế hoạch, chính sách.
Sinh viên trường Kiến trúc cũng được dạy rằng, trong quy hoạch, trước tiên, không có cách nào để xác định tương lai là gì một cách chắc chắn (tính không chính xác của dự báo). Dù phương pháp sử dụng là gì, thì luôn có yếu tố không chắc chắn cho đến khi thực tế diễn ra. Thứ hai, luôn có điểm mù trong các dự báo. Không thể dự báo một cách chính xác hoàn toàn điều gì sẽ xảy ra trong tương tương lai. Hay nói cách khác, không phải cái gì cũng có thể dự báo được, nếu người ta thiếu hiểu biết về vấn đề cần dự báo. Thứ ba, dự báo cung cấp kết quả đầu vào cho các nhà hoạch định chính sách trong việc đề xuất các chính sách phát triển kinh tế, xã hội. Chính sách mới sẽ ảnh hưởng đến tương lai, vì thế cũng sẽ ảnh hưởng đến độ chính xác của dự báo.
Như vậy, ngay cả định nghĩa thế nào là nền kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa, vẫn còn loay hoay tìm kiếm, thì tất yếu câu chuyện quy hoạch đô thị tại Việt Nam, vẫn chỉ có thể quẩn quanh của một hoạt động chính trị để phục vụ lợi ích nhóm nào đó trong bộ máy công quyền.
Từ góc nhìn ấy cho thấy xem ra ngay cả tầm nhìn 30 năm vẫn là quá dài, bởi còn có một thực tế đáng buồn là không ai đủ dũng cảm để nhận mình yếu kém. Bên cạnh căn bệnh “nhiệm kỳ”, triết lý “quyền xin là của các nhà đầu tư, quyền cho là quyền năng của các nhà quản lý”… còn là sự buông lỏng, hay yếu kém trong năng lực của một bộ phận quản lý phát triển đô thị được giao quyền.
Trở lại với câu chuyện của công bố “Quy hoạch chi tiết và thiết kế đô thị - tỉ lệ 1/500 khu vực trung tâm Hòa Bình, TP Đà Lạt”, hôm 15-3.
Với Đà Lạt, người Pháp có hai quan niệm làm cho nơi đây trở thành nơi an dưỡng đẹp, đó là: Xây các biệt thự có vườn hoa, xa cách nhau, có tầm nhìn ra rừng thông, nhìn xuống thung lũng, nhìn về hướng các đỉnh núi Lang Bian. Các dinh thự đều chiếm cao điểm. Các biệt thự đều ẩn mình trong rừng thông.
Đà Lạt chỉ được xây cất biệt thự không quá ba tầng vì làm cao tầng sẽ phá cảnh rừng thông. Và đặc biệt là về hướng Tây – Bắc và Bắc của hồ Xuân Hương không được xây dựng nhà cửa như phía Đông – Bắc vòng về phía Tây bờ hồ.
Sau 1975, kiến trúc Đà Lạt dần bị phá vỡ bởi những nhà quản lý đến từ miền Bắc vào đây đã không ‘có nghề’. Những làn sóng di cư vì binh lửa hay vì các chính sách di dân trước và sau 1975 đã đặt trên bảng màu Đà Lạt đủ loại dấu ấn vùng miền. Cũng như những biệt thự Pháp xưa, những ngôi nhà mới đủ kiểu hiện nay cũng lồ lộ xuất thân cùng tầm văn hoá của gia chủ.
Một dung nhan tàn phai, một thành phố mai một chất Pháp, vậy cái còn lại của Đà Lạt, rất Đà Lạt bây giờ là gì, khi mà người ta tiếp tục tàn phá rừng thông cho những công trình xây dựng?
“Việc phát triển những ý tưởng mới chỉ nên được thực hiện nó tại những khu đô thị mới ở vùng lân cận, chứ không nên xây chen vào làm hỏng giá trị công trình lịch sử, làm hỏng bản sắc không gian và giá trị vốn có của khu đô thị di sản.
Nhà cao tầng và nhà bọc nhôm kính là những loại kiến trúc hiện đại không phù hợp ở Đà Lạt. Trái ngược với quá trình đô thị hoá trên cả nước thường có xu hướng phát triển theo chiều cao, quy hoạch thành phố này phải bắt đầu từ việc khẳng định không gian xanh trước, rồi mới đến công trình và giao thông.
Đà Lạt, kể cả khu trung tâm, nên phát triển tập trung thành cụm theo chiều ngang đan xen với cây xanh mặt nước, chứ không nên xây dựng theo chiều đứng với những công trình cao trên năm tầng. Các dự án mật độ cao, nhà cao tầng, nhà mái bằng…, các diện tích bê tông hoá quá rộng dành cho giao thông và bãi xe chính là những tác nhân nhanh nhất phá hoại giá trị sinh thái của Đà Lạt…”. Kiến trúc sư Nguyễn Hữu Thái, một người Việt có quốc tịch Canada, chia sẻ.
Với “Quy hoạch chi tiết và thiết kế đô thị - tỉ lệ 1/500 khu vực trung tâm Hòa Bình, TP Đà Lạt”, khi mà sắp tới đây sẽ “Khu vực đồi Dinh hay còn gọi dinh tỉnh trưởng: Diện tích khoảng 4,43ha. Chức năng là khu thương mại, dịch vụ cao cấp. Dự kiến xây dựng công trình cao 10 tầng”, thì liệu 30 năm sau, Đà Lạt thế nào?
Quy hoạch khu đô thị mới Thủ Thiêm ở Sài Gòn là một liên tưởng, khi mà các chính sách được Thủ tướng phê duyệt, người ta vẫn có thể tự tiện sửa đổi theo hướng có lợi nhất cho những nhà đầu tư bằng các văn bản quy phạm pháp luật với dấu mộc đỏ choét và các chức danh ký ban hành là quan chức tầm ủy viên Bộ Chính trị.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét