Thật giả truyền thông hay quyền được biết

Kỳ Lâm (VNTB)

 

Chủ tịch nước Trần Đại Quang phát biểu tại buổi tiếp xúc cử tri Tp. HCM những ngày đầu tháng 10/2017

“Thông tin qua mạng xã hội rất phức tạp, nhiều khi thật giả đúng sai lẫn lộn. Đôi khi chúng ta lo âu không biết làm thế nào” – Chủ tịch nước Trần Đại Quang nói với cử tri TP.HCM. Câu chuyện truyền thông báo chí Việt Nam 40 năm qua được khái quát bằng câu nói của ông Chủ tịch.

Thật giả không biệt được, vốn dĩ ông Chủ tịch phải tự hào vì đó là truyền thống của những người cộng sản, và nó được duy trì một cách triệt để từ chủ trương đến thực tế hoá cuộc sống. Chính thật giả lẫn lộn đã đưa người cộng sản duy trì các chủ trương cách mạng – dù có sai lầm đi chăng nữa.

Thế mới có chuyện từng 1 thời, câu nói “Ơn Đảng, ơn nhà nước” trở thành câu nói bất diệt để bày tỏ sự tin tưởng vào những chỉ đạo, chủ trương của đảng – nhà nước – vốn được nhào nặn bởi truyền thông dối trá và hệ thống báo chí khoa trương.

Khi mạng xã hội nổi lên, tin giả trộn lẫn tin thật trở thành một đặc trưng tại Việt Nam. Tuy nhiên, nhìn một cách tổng quát thì các tin tức liên quan đến chính trị nhận được nhiều sự quan tâm, và yếu tố rà soát “giả/thật” được đặt dưới hàng thứ yếu.

Lý do là vì người dùng đang được tiếp xúc trong một nguồn thông tin mới – vốn dĩ bị bưng bít bởi yếu tố “mật” bấy lâu nay. Các thông tin của cấp lãnh đạo quốc gia hay cả ở vị trí địa phương thường được nhận biết trên báo Nhân Dân hay Quân đội nhân dân, với nội dung miêu tả sơ sài chỉ đạo này, chủ trương kia,… Người dân không hứng thú tin tức đó bằng những câu chuyện mang tính liêu trai hay các tin tức về trật tự xã hội mang tính đối tượng.

Tương tự, các chính sách nhà nước hay chủ trương được đưa trên báo cũng chỉ là những dòng thông tin thô ráp và tất nhiên – tính thu hút gần như 0.

Bản thân của sự thờ ơ tin tức đó vì người dân không tiếp xúc được với mặt trái (hay mặt thật) của tin tức. Tức ông Chủ tịch tỉnh X chỉ đạo như thế có gì sai, hay cách ông ta nắm giữ chức vụ kia có gì đặc biệt? Những lối thông tin này hoàn toàn vắng bóng trên mặt báo nhà nước.

Nhưng từ khi mạng xã hội ra đời thì nó mở cửa cho lối nhìn vào gia thế, vị trí của từng đối tượng chính trị Việt Nam. Những phát ngôn, hành vi thiếu tôn trọng hay sai luật của lãnh đạo của được phản ánh mà không lo ngại “gây dư luận xấu”. Chính điều này khiến một chuyến đi, một sự chỉ đạo, một phát ngôn hay một thuyên chuyển chức vụ gây ra sự chú ý và tò mò. Và những nhận định chính trị trên mạng xã hội ra đời với hàng trăm ngàn lượt share/comment.

Tính thật có, giả có, những tin đồn luôn xoay quanh những tin tức. Nhưng như đề cập, nhờ có mạng xã hội nên dân mới được khai nhãn lãnh địa mới – chính trị. Thông tin nhiều, thật giả lẫn lộn, nhưng giữa định hướng và dối trá hoàn toàn với giả 1/2 thì người dùng hoàn toàn có quyền lựa chọn cái,…dối trá ít hơn.

Không đâu xa hơn, chuyện vắng mặt của ông Chủ tịch nước trong một thời gian dài mà không được đề cập trên báo chí – chính thống đã là một sự dối trá hoàn toàn. Chính mạng xã hội cho biết vì sao ông vắng mặt, bao giờ ông xuất hiện lại, và sự vắng mặt đó hàm nghĩa gì!!!

Khi ông xuất hiện, gương mặt hốc hác của ông Chủ tịch nước đã khiến tính thật của nguồn tin mạng xã hội khẳng định hơn. Và người dùng chỉ cần vậy!

Xa hơn, đôi khi nguồn tin tức chưa kiểm chứng trên mạng xã hội làm chệch hướng các ý đồ chính trị lên ông. Hiểu nôm na, sinh mạng (chính trị lẫn đời thực) của ông Chủ tịch nước đôi khi được “cứu” bởi chính nguồn tin thật giả lẫn lộn trên internet.

Quay trở lại vấn đề, người dân (người dùng internet) có yêu cầu không thể chối cãi đối với quyền được biết, quyền được thông tin và quyền được bình luận về các đối tượng, sự kiện chính trị. Mà muốn làm được quyền đó, thì tính “thông tin” cần được xuất hiện.

Tính giả trộn lẫn trong thông tin lúc này cũng cần nhìn ở góc độ là sự chọn lọc. Sự chọn lọc đó chính là xử lý thông tin một cách tự do của mỗi người – chính yếu tố này dẫn đến một lượng người dùng có nhận định, có quan điểm, có cách tiếp thu và xử lý riêng. Lên một bậc cao, người dùng sẽ phản biện dựa lên chính nguồn tin tức giả. Điều này là một tính tích cực trong khi tiếp nhận tính thật giả của nguồn tin tức.

Người dân đã chứng minh quan điểm đối với đảng rằng: thà có thật giả lẫn lộn còn hơn là sự giả dối nguyên chất.

Do vậy, thay vì lo ngại và nâng quan điểm về tính giả trên mạng xã hội. Thì ông Chủ tịch có thể lo đáp ứng đầy đủ nhất quyền và nhu cầu được thông tin của người dân trên hệ thống thông tin nhà nước – tất nhiên phải dựa trên sự thật đáng kể (thay cho sự giả dối gốc như hiện nay). Từ đó, từng bước “quản lý thông tin” trên mạng xã hội!