Cần khởi tố vụ án "tượng đài chiến thắng Bắc Kạn"

Thảo Vy (VNTB)

Tượng đài chiến thắng Bắc Kạn . Ảnh: báo Công Lý

Dự án tượng đài chiến thắng Bắc Kạn, do Sở Văn hoá, Thể thao và Du lịch tỉnh Bắc Kạn làm chủ đầu tư, hoàn thành vào năm 2015 với tổng kinh phí là 14 tỉ đồng, bao gồm cả kiến trúc và mỹ thuật. Công trình gồm cụm tượng chia làm 2 phần, mỗi phần 5 bức tượng. Tượng được làm từ chất liệu đá xanh. Sau khi đục, mỗi phần tượng gắn bằng đá xanh được gắn keo để kết nối thành cụm tượng hoàn chỉnh.

Tối ngày 9-8, một bức tượng trong cụm tượng đài này đã bị gãy. Tại buổi họp báo sau đó, ông Hà Văn Trường, Giám đốc Sở Văn hoá, Thể thao và Du lịch Bắc Kạn, thay vì chờ kết quả của giám định/ điều tra, thì ông vội vã đổ thừa do bé trai 12 tuổi đã trèo lên cụm tượng khiến một tượng bị gãy đổ. Ông Trường không cho biết ai sẽ chịu trách nhiệm về “tượng đài sụp đổ” này.

Tượng bị đổ là tượng của nhân vật được xem là biểu tượng của Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh: Kim Đồng, tức Nông Văn Dèn (Dèn tiếng Tày, Nùng có nghĩa là Tiền). Nông Văn Dèn là Đội trưởng đầu tiên của Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh, khi ấy có tên Hội Nhi đồng Cứu quốc, được thành lập bởi Lãnh tụ của Đảng Cộng sản Đông Dương Nguyễn Ái Quốc.

Lỗi của Hội đồng nghệ thuật?

Nếu căn cứ theo quy định của Nghị định số 113/2013/NĐ-CP về hoạt động mỹ thuật, thì với việc “Tượng được làm từ chất liệu đá xanh. Sau khi đục, mỗi phần tượng gắn bằng đá xanh được gắn keo để kết nối thành cụm tượng hoàn chỉnh”, và chỉ sau chưa đến 2 năm khánh thành, có 1 trong 5 tượng đã bị gãy đổ, với quan sát bằng mắt thường cho thấy phần tượng gãy để lộ ra vết nhám nham nhở, cho thấy khả năng lỗi ở đây không hoàn toàn từ nhà thầu thi công, mà có thể là từ Hội đồng nghệ thuật do Sở Văn hoá, Thể thao và Du lịch tỉnh Bắc Kạn lập ra.

Theo Điều 23.c của Nghị định 113/2013/NĐ-CP, thì Hội đồng nghệ thuật phải có trên 2/3 số thành viên là các nhà điêu khắc, họa sỹ có trình độ từ đại học trở lên, có uy tín, có kinh nghiệm xây dựng tượng đài, tranh hoành tráng, trong đó có 01 thành viên là kiến trúc sư; số thành viên còn lại là đại diện chủ đầu tư, ngành văn hóa, thể thao và du lịch và cơ quan khác có liên quan.

Chức năng, nhiệm vụ của Hội đồng nghệ thuật được quy định như sau: a) Tư vấn cho chủ đầu tư: Xét chọn mẫu phác thảo bước một và bước hai; Góp ý kiến hồ sơ quy hoạch và thiết kế cơ sở mặt bằng, không gian tổng thể công trình; Nghiệm thu các bước thi công mỹ thuật và nghiệm thu toàn bộ phần mỹ thuật công trình. b) Tư vấn cho nhà thầu trong quá trình thi công thể hiện phần mỹ thuật công trình.

Hội đồng nghệ thuật được quy định là làm việc với nguyên tắc mọi quyết định theo đa số bằng hình thức bỏ phiếu kín. Các thành viên Hội đồng nghệ thuật có quyền bảo lưu ý kiến nhưng phải chấp hành quyết định của Hội đồng (Điều 23.3, Nghị định 113/2013/NĐ-CP).

Như vậy, với một Hội đồng nghệ thuật mà luật cho phép chỉ cần có 1 kiến trúc sư, và theo nguyên tắc thiểu số phục tùng đa số, thì ý kiến chuyên môn của vị kiến trúc sư này nếu “trái ý” với “đại diện chủ đầu tư, ngành văn hóa, thể thao và du lịch và cơ quan khác có liên quan” đang là thành viên của Hội đồng nghệ thuật, xem ra nếu có xảy ra những tai nạn như “tượng đài sụp đổ” hôm tối 9-8 cũng không lạ.

Lỗi của nhà thầu?

Khó thể quy lỗi cho nhà thầu thi công khi mà để công bố hoàn thành Cụm tượng đài chiến thắng Bắc Kạn, buộc phải có bút phê của Hội đồng nghiệm thu đánh giá chất lượng từng hạng mục xây dựng, hạng mục mỹ thuật. Hội đồng nghiệm thu cũng biểu quyết bằng hình thức bỏ phiếu kín với 2/3 số phiếu đồng ý trở lên thì được thông qua nghiệm thu. Và các bộ phận, hạng mục công trình tượng đài, tranh hoành tráng hoàn thành chỉ được phép đưa vào sử dụng sau khi đã được nghiệm thu theo quy định.

Theo quy định tại khoản 2 Điều 10 Thông tư 18/2013/TT-BVHTTDL, thì Sở Văn hoá, Thể thao và Du lịch tỉnh Bắc Kạn là cơ quan thành lập Hội đồng nghiệm thu công trình. Thành phần tham gia Hội đồng nghiệm thu bao gồm: Đại diện cơ quan có thẩm quyền quyết định đầu tư hoặc đại diện chủ đầu tư; Đơn vị giám sát thi công; Hội đồng nghệ thuật; Tác giả hoặc nhóm tác giả.

Như vậy, từ những quy định pháp luật liên quan, cho thấy trong trường hợp ‘tượng đài sụp đổ”, thì cần xác định ngay hai địa chỉ có khả năng là “thủ phạm”, đó là Hội đồng nghệ thuật, và Hội đồng nghiệm thu. Cả hai Hội đồng này đều do Sở Văn hoá, Thể thao và Du lịch tỉnh Bắc Kạn lập ra. Lưu ý thêm tình tiết là ông Phạm Duy Hưng, Phó Chủ tịch tỉnh Bắc Kạn cũng nói với báo chí rằng nguyên nhân xảy ra vụ việc trên “là do một cháu bé trèo lên lên tượng đài rồi đu vào một cụm tượng đài khiến một phần của cụm tượng đài này bị đổ”.

Tuy nhiên, lẽ thường trong các trường hợp thế này, thì nhà thầu luôn được xem là thủ phạm. Vì mối quan hệ làm ăn lâu dài, cũng lẽ thường, các nhà thầu chấp nhận sắm vai “Lê Lai” cho “những sai sót” của chủ đầu tư.

Cần nhanh chóng khởi tố vụ án hình sự

Cụm tượng đài chiến thắng Bắc Kạn chỉ mới khánh thành chưa đến 2 năm mà đã gãy đổ tượng Kim Đồng – biểu tượng của Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh, và là một trong số năm tượng đài trong cụm, cho thấy chỉ có thể làm rõ nguyên nhân khi Công an tỉnh Bắc Kạn nhanh chóng khởi tố vụ án, với trước mắt là dấu hiệu vi phạm quy định Điều 285 Bộ luật hình sự, về “tội thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng”, và bị can ban đầu ở đây có thể là ông Hà Văn Trường, thông qua những chứng cứ từ phát biểu của ông Trường tại họp báo ngày 10-8-2017.

Nhắc lại, Công trình tượng đài chiến thắng Điện Biên Phủ đã bị “rút ruột”, và sau đó rất nhiều quan chức phải đứng trước vành móng ngựa trong vụ án dằng dặc tội danh: “cố ý làm trái các quy định của nhà nước về quản lý kinh tế; thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng; lợi dụng chức vụ quyền hạn trong khi thi hành công vụ; tham ô tài sản; đưa và nhận hối lộ trong dự án xây dựng công trình tượng đài Chiến thắng Điện Biên Phủ”.

Dường như một kịch bản tương tự đang lặp lại với Dự án tượng đài chiến thắng Bắc Kạn. Trách nhiệm đầu tiên trong vụ “tượng đổ” này thuộc về ông Hà Văn Trường, Giám đốc Sở Văn hoá, Thể thao và Du lịch Bắc Kạn.

Tại buổi họp báo ngày 10-8, ông Hà Văn Trường phân bua rằng dự án tượng đài chiến thắng Bắc Kạn được triển khai từ năm 1998, và trải qua nhiều chủ đầu tư khác nhau như thị xã Bắc Kạn, Sở Xây dựng, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Bắc Kạn. Do khó khăn về kinh phí, dự án chưa thể triển khai đồng bộ mà chỉ thực hiện một số hạng mục.

Ông Trường cho biết, phần tượng gãy đổ nằm trong hạng mục mỹ thuật của dự án tượng đài Chiến thắng Bắc Kạn. Và ông Trường “hồn nhiên” cho biết “công trình chưa được nghiệm thu”. Công ty Cổ phần mỹ thuật hữu nghị Hà Nội là đơn vị thiết kế và thi công và hoàn thành năm 2015.

Với phát biểu “công trình chưa được nghiệm thu” là đủ để khởi tố bị can Hà Văn Trường hành vi “thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng”, vì theo Thông tư 18/2013/TT-BVHTTDL, nếu công trình tượng đài chưa nghiệm thu theo đúng trình tự quy định, thì không được phép đưa vào sử dụng.

Ngoài ra với thông tin từ người đứng đầu ngành văn hóa, thể thao và du lịch Bắc Kạn, là “phần tượng gãy đổ nằm trong hạng mục mỹ thuật của dự án tượng đài Chiến thắng Bắc Kạn”, thì nhóm bị can tiếp theo sẽ là các thành viên trong Hội đồng nghệ thuật do chính ông Hà Văn Trường lập ra.

Ban quản lý dự án tượng đài chiến thắng Bắc Kạn cũng không nằm ngoài danh sách bị can. Bởi công luận hoàn toàn có lý khi đặt câu hỏi vì sao mà rất nhanh chóng tiếp theo lời của ông Trường, thì vị phó chủ tịch tỉnh Bắc Kạn, ông Phạm Duy Hưng cũng khẳng định lỗi làm sụp đổ tượng Kim Đồng là do một bé trai 12 tuổi “leo trèo”.Bên lề vụ tượng đài chiến thắng bị sụp đổ tượng Kim Đồng, về tâm linh, nhiều người dân nói rằng liệu đây có phải là điềm báo chẳng mấy tốt đẹp không chỉ cho những quan chức Bắc Kạn, mà còn cho cả…