Nam Nguyên, phóng viên RFA
Nông dân thu hoạch gạo ở ngoại ô Hà Nội vào ngày 09 tháng 6 năm 2016.
Bộ Công thương Việt Nam, một Bộ chịu nhiều tai tiếng nhất về
sự khuynh loát của các nhóm lợi ích, vừa được Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc biểu
dương về cải cách hành chính, cụ thể là bãi bỏ quy hoạch thương nhân xuất khẩu
gạo.
Thủ tục thông nhưng
chưa thoáng
Tại Hội nghị tổng kết năm 2016 và triển khai nhiệm vụ năm
2017 của Bộ Công thương tổ chức sáng 6/1/2017 tại Hà Nội, Thủ tướng Nguyễn Xuân
Phúc đã hết lời biểu dương về điều gọi là, Bộ làm tốt nhất trong guồng máy về
việc cải cách thủ tục hành chính, dỡ bỏ rào cản kinh doanh và cơ cấu lại bộ máy
nhân sự.
Thủ tướng đặc biệt nhắc tới sự kiện ngày 4/1/2017, Bộ trưởng
Công thương Trần Tuấn Anh đã ký quyết định bãi bỏ Quyết định 6139 của Bộ về Quy
hoạch thương nhân kinh doanh và xuất khẩu gạo. Thông tin này được báo chí nhà
nước ca ngợi, coi như hoạt động kinh doanh xuất khẩu gạo đã được thông thoáng.
Trả lời phỏng vấn nhanh của Nam Nguyên vào tối 6/1/2017, ông
Nguyễn Minh Nhị nguyên Chủ tịch tỉnh An Giang nhận định:
“Việc bãi bỏ là đúng vì nó gây cản trở cho xuất khẩu, sửa
như thế là đúng nhưng mà hơi trễ. Tình hình xuất khẩu gạo hiện nay gặp khó
khăn, thì đây cũng là một cách khắc phục và sửa sai. Chưa biết sắp tới như thế
nào nhưng hoan nghinh về mặt pháp lý đã gỡ bỏ về mặt văn bản, nhưng cụ thể về mặt
tổ chức thì chắc còn phải tiếp tục nữa.”
Trên thực tế, Quyết định 6139 của Bộ Công thương là nhằm hướng
dẫn triển khai văn kiện gốc là Nghị định 109 do Chính phủ ban hành năm 2010.
Nghị định này qui định giấy phép đủ điều kiện kinh doanh xuất khẩu gạo rất khó
khăn, nhằm khống chế số doanh nghiệp được xuất khẩu gạo, cũng như các điều kiện
doanh nghiệp xuất khẩu phải có kho bãi, máy xay xát lúa, đầu tư vùng nguyên liệu
và một số điều kiện khác.
Về nguyên tắc Bộ Công thương không có thẩm quyền bãi bỏ Nghị
định 109 của Chính phủ và cũng chưa có thông tin về đề xuất liên quan. Được biết
lĩnh vực kinh doanh xuất khẩu gạo vẫn nằm trong danh mục ngành, nghề đầu tư
kinh doanh có điều kiện trong Luật sửa đổi bổ sung Luật Đầu tư được Quốc hội
thông qua ngày 22/11/2016.
Ông Dương Nghĩa Quốc, nguyên Giám đốc Sở Nông Nghiệp và Phát
triển Nông thôn tỉnh Đồng Tháp, nhận xét về những qui định liên quan đến xuất
khẩu gạo trong thời gian ông còn tại chức.
“Trong thời Quyết định 109 ban hành, thường là phải có kho
bãi, có ‘chân’ lượng lúa gạo ở kho theo quy định, thì chỉ có những doanh nghiệp
lớn mới xuất khẩu được. Do đó đã hạn chế được các doanh nghiệp nhỏ và vừa mà
làm công tác xuất khẩu. Lúc đó phải nói là cũng có nhiều ý kiến, kiến nghị xin
xem xét lại chứ nếu như vậy thì môi trường xuất khẩu không công bằng.”
VFA vừa đá bóng vừa
thổi còi
Gạo Việt Nam xuất khẩu qua Philippines năm 2007. AFP photo
Xuất khẩu gạo trong thập niên vừa qua được mô tả là nằm
trong tay những nhóm lợi ích có liên quan tới các giới chức cao cấp nhất của
chính phủ. Vào thời kỳ những năm 2010 tới 2015 tuy kim ngạch xuất khẩu gạo luôn
từ 6 tới 7 triệu tấn, nhưng riêng hai Tổng Công ty Lương thực miền Nam Vinafood
2 và Tổng Công ty Lương thực miền Bắc Vinafood 1 là doanh nghiệp nhà nước đã
chiếm lĩnh khoảng 60% thị phần. Trong thời gian hai nhiệm kỳ của Thủ tướng Nguyễn
Tấn Dũng, Tổng giám đốc Vinafood 2 lúc đó là ông Trương Thanh Phong luôn kiêm
nhiệm chức Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA). Hiện nay Tổng Giám đốc
Vinafood 2 là ông Huỳnh Thế Năng cũng kiêm chức chủ tịch VFA. Điều đáng chú ý
là mặc dù trong cơ chế có Tổ công tác điều hành xuất khẩu gạo của Chính phủ,
nhưng thực chất VFA có khá nhiều quyền chi phối hoạt động xuất khẩu gạo.
Đối với các hợp đồng thương mại, mặc dù doanh nghiệp xuất khẩu
đã có giấy phép đủ điều kiện, nhưng hợp đồng vẫn phải được VFA chấp thuận và
đóng dấu giáp lai như một hình thức giấy phép con. Riêng các hợp đồng xuất khẩu
gạo cấp chính phủ với khối lượng lớn, thì VFA là người chủ trì phân chia quota
cho các nhà xuất khẩu mà họ chọn lưa. Chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan từng
nghiêm khắc phê phán hiện tượng gọi là vừa đá bóng vừa thổi còi trong lĩnh vực
xuất khẩu gạo.
Việc Bộ Công thương bãi bỏ Quyết định 6139 quy hoạch thương
nhân xuất khẩu gạo, trong khi hoạt động kinh doanh xuất khẩu gạo vẫn là ngành
nghề kinh doanh có điều kiện và Nghị định 109 của Chính phủ vẫn tồn tại, làm
cho giới phản biện đặt dấu hỏi về điều gọi là, sự thay thế của các nhóm lợi ích
mới trong lĩnh vực lúa gạo.
Ông Nguyễn Minh Nhị, nguyên Chủ tịch tỉnh An Giang nhận định:
“Chuyện lợi ích nhóm có lâu rồi, chính phủ cũng phát hiện
cũng đấu tranh ngăn ngừa với nó. Nhưng mà kỳ này có những bước đi cụ thể về mặt
pháp lý về mặt văn bản, bước tiếp theo là hành động và tổ chức. Công việc này sẽ
dài và phức tạp vì nó đã lâu rồi. Điều trước hết chúng ta thấy là chính phủ này
tiếp nối chính phủ trước thì đã biết những khuyết điểm của bộ máy trước đây.
Bây giờ khi chính phủ này bắt tay vào công việc của nhiệm kỳ mới, thì đã có những
cải tiến sửa đổi như chúng ta thấy. Nhưng cũng phải có thời gian chờ xem kết quả
nó đến đâu.”
Bỏ cái này đẻ cái
khác?
Nông dân với lúa chín vàng mới thu hoạch trên một cánh đồng ở
ngoại ô Hà Nội vào ngày 09 tháng 6 năm 2016. AFP photo
Cải cách thể chế được Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc xem như nhiệm
vụ hàng đầu để thể hiện điều gọi là chính phủ liêm chính kiến tạo. Phó Giáo sư
Ngô Trí Long, chuyên gia kinh tế ở Hà Nội nhận định về yếu tố cải cách thủ tục
hành chính qua việc Bộ Công thương bãi bỏ quy hoạch thương nhân kinh doanh xuất
khẩu gạo. Ông nói:
“Nói chung từ trước đến nay Việt Nam trong quá trình cải
cách, đổi mới thì tôi thấy nói rất là hay, nói rất là đúng với quy hoạch, tuân
thủ theo cơ chế thị trường. Nhưng khi thực thi, hoặc có những văn bản dưới đó
thì cuối cùng lại vẫn chưa thông thoáng như đã nói. Hiện nay rất nhiều rào cản
người ta đã thấy nhưng người ta không bỏ và có những cái đã bỏ rồi nhưng cuối
cùng vì lợi ích nhóm ở trong đó nên cuối cùng trong quá trình thực thi lại gài
và đẻ ra những qui chế văn bản mới, thì chắc chắn chẳng có tác dụng. Theo tôi,
cái này lại đẻ ra cái khác mà là vì lợi ích nhóm, vì tư tưởng bảo thủ vì động
cơ cá nhân, hiện tượng vụ lợi, lợi ích nhóm nào đó. Cho nên khó hiện thực việc
xóa bỏ rào cản để cho doanh nghiệp hoạt động một cách thoải mái có hiệu quả.”
Ghi nhận trên báo chí, sau những tai tiếng về quyền lợi
nhóm, việc bổ nhiệm nhân sự đầy tai tiếng của nguyên Bộ trưởng Công thương Vũ
Huy Hoàng, cũng như 12 dự án nghìn tỷ thua lỗ, hoặc đắp chiếu mà Chính phủ đang
phải giải quyết. Hiện nay, Bộ Công thương đang đứng đầu danh sách các Bộ trong
cuộc chạy đua cải cách thể chế và thủ tục hành chính. Bộ Công thương đề xuất bãi bỏ 15 thủ tục hành
chính trong lĩnh vực quản lý nhà nước của mình, đơn giản hóa 108 thủ tục hành
chính trong số 443 thủ tục hành chính thuộc quản lý của Bộ.
Giới phản biện độc lập cho rằng cần có thời gian để đánh giá
những hoạt động cải cách thể chế, thủ tục hành chính ở Bộ Công thương cũng như
của toàn bộ Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét