Chúng ta đang sống những ngày rất lạ, và rất tiếc phải nói rằng
mỗi ngày một xa lạ hơn và không còn cảm giác an toàn như trước. Vốn thường nghi
ngờ những lời lẽ đao to búa lớn, nhưng lúc này tôi lại đồng ý với nhận định rằng,
thế giới đang có nguy cơ rơi vào một cơn khủng hoảng sâu rộng chưa từng thấy kể
từ sau Thế chiến II, riêng nước Mỹ thì rơi vào cơn khủng hoảng chính trị lớn nhất
kể từ thời Nội chiến.
Đối với Việt Nam, nguy cơ bị tác động xấu là không thể coi
nhẹ. Khác so với vài tháng trước, Việt Nam ngày nay không còn chỗ dựa ngoại
giao “an toàn” nữa, ít nhất cho đến khi ẩn số Trump lộ diện. Trong không khí bất
an đó, tôi xin chia xẻ vài ý kiến về thời cuộc với tư cách là một công dân Mỹ
và là bạn của Việt Nam—một Việt Nam của cả dân lẫn người trong bộ máy, của cả
những người nghi ngờ về từ diễn biến, tự chuyển hoá, tự này tự kia…
Về an ninh quốc phòng. Thứ nhất, về an ninh quốc phòng, các
bạn hãy bình tĩnh. Dù Trump có vô số những động thái khác lạ, nhưng quan điểm
an ninh ở Biển Đông khó mà có thay đổi lớn so với thới Obama. Riêng về quân sự
và ngoại giao, “chế độ mới” hẳn sẽ mạnh bạo hơn. Tuy nhiên, liệu bộ sậu của
Trump có hành động đủ cẩn trọng hay không là một câu hỏi lớn cho tương lai. Lúc
này chỉ có một điều chắc chắn là không có chuyện Mỹ rút lui khỏi biển Đông và
khoanh tay trước những đòi hỏi bất hợp pháp của Tập Cận Bình.
Điều đáng chờ đợi, thậm chí rất đáng chờ đợi, là một số nhân
vật trong bộ sậu của Trump. Chẳng hạn tướng Mattis (nick Chó Điên) được đánh
giá là có trí tuệ và được tôn trọng từ lính đến sĩ quan. Trong khi đó, ông Rex
Tillerson, ngoại trưởng mới được đề cử, vẫn còn là một ẩn số trong vấn đề Đông
Á. Tuần trước, phát biểu “cấm Bắc Kinh không được tiếp cận các đảo nhân tạo ở
biển Đông” có lẽ là lời nói hơi thiếu thực tế, tuy nhiên nó là tín hiệu cho thấy
ông không phải là người thuận theo Bắc Kinh. Hơn thế nữa, hợp đồng hợp tác dầu
khí giữa Exxon Mobil và Việt Nam mới ký tuần trước là một tín hiệu đáng ghi nhận
khác (nhân tiện, cũng hy vọng rằng hợp đồng này không biến thành một vài căn
nhà ở Tam Đảo).
Câu hỏi ở đây là liệu Mattis và Tillerson (nếu được phê chuẩn)
cùng với những nhân sự khác của “chế độ mới” Hoa Kỳ có đủ năng lực cáng đáng
nhiệm vụ hay không, và không kém phần quan trọng là khi cần họ có đủ ý chí lẫn
trí tuệ để chống lại một Tổng thống độc tài như Trump hay không. Còn Việt Nam
thì sao?
Trong thời gian tới Việt Nam phải (và tôi tin sẽ) tiếp tục
tăng cường quan hệ với các đối tác trong khu vực. Tôi cũng khuyến nghị rằng dù
kẻ lừa bịp đầu màu cam nói gì đi nữa thì cũng hãy nhớ đại đa số các nước vẫn
quyết tâm tìm kiếm một giải pháp an ninh bền vững cho Biển Đông.
Về kinh tế xã hội: Thứ hai là kinh tế, vì chúng ta chưa rõ
Việt Nam có cơ hội gì mới trong thời kỳ hậu Obama, nên những thách thức mà Việt
Nam phải đối mặt vẫn y như cũ. Tất nhiên khả năng lớn là sẽ không còn hiệp định
thương mại đa phương nữa. Ngay sau thắng lợi bầu cử (được Putin góp tay dàn dựng)
của Trump, ta đã thấy cả Tập lẫn Abe đều đua nhau lấp đầy không gian mà Mỹ đã
chiếm.
Với tổng giá trị của xuất khẩu Việt Nam sang Mỹ chiếm tới
20% GDP thì Mỹ là mối quan hệ kinh tế mà Việt Nam không thể bỏ qua. Trong khi đó, hai nước (dù Trump hoặc ai cầm
quyền) vẫn còn chia sẻ những quyền lợi kinh tế xã hội. Vì thế tôi khuyến nghị
Việt Nam cứ tiếp tục nỗ lực tái cấu lại nền kinh tế, đầu tư vào giáo dục sao
cho hiệu quả hơn, tạo thêm công ăn việc làm cho người dân càng nhiều càng tốt.
Muốn Việt Nam trở thành một thị trường hấp dẫn, hãy chọn con
đường chính đại. Hãy dũng cảm và sáng suốt để bảo vệ người lao động Việt Nam.
Hãy dứt khoát nói không với những dự án không đảm bảo môi trường. Hãy hiểu và
biết quý trọng giá trị câu “dân cần nước sạch”. Làm như thế thì Việt Nam mới có
lực để ‘chịu phát triển’ bền vững, và có chất lượng hơn so với những năm gần
đây.
Về giáo dục. Cải cách giáo dục cách khác so với trước— không
chỉ nói suông mà không chỉ xem ngành là ngành hành chính: phải thực sự coi trọng,
phát triển năng lực lẫn tinh thần sáng tạo của nhà giáo, nhà nghiên cứu, và
toàn xã hội – và không chỉ những người mà đang ở độ tuổi trẻ. Phải thực sự sẵn
sàng tiếp nhận, thực hiện, và thí nghiệm với những cách dạy hiện đại, phương
pháp sư phạm mới. Mừng để thấy hiện nay đang có những nỗ lực về vấn đề này.
Quan trọng là những nỗ lực tiếp tục được để mạnh trong khi
đó cách giới thiệu những ý tưởng, phương pháp được nghiên cứu, điều chỉnh và
khuyến kích. Những cải cách này không thể mang tính ‘hành chính’ mà phải đưa
sâu vào tinh thần của giáo dục ở mọi bậc học và kể cả ngoài ngành.
Thị trường dĩ nhiên có vai trò của thị trường, nhưng không
có nghĩa là phải hy sinh giáo dục phi lợi nhuận như chúng ta đang thấy. Đừng lạm
dụng làm giàu bằng thương mại hoá mọi thể loại giáo dục. Việc những trường đại
học phi lợi nhuận có tôn chỉ hoạt động, dựa trên giá trị của những vĩ nhân như
Phan Chu Trinh đang bị doạ đóng cửa, đang bị doạ bán là những sự kiện cực xấu.
Hãy đừng lấy PISA hoặc đào tạo ra vài nhà toán học thực giỏi
làm thước đo. Tinh thần sẵn sàng đầu tư cho giáo dục của con cái sẽ vô cùng
lãng phí nếu chúng ta (tức là cộng đồng nhà giáo và người dân) không đòi hỏi và
xây dựng được một hệ thống giáo dục thực sự phản ánh tinh thần cởi mở, phản biện
khoa học. Nếu không thế, chúng ta không có cơ sở gì để kỳ vọng đất nước Việt
Nam cất cánh. Trong thời gian bất trắc này thì tốt nhất Việt Nam phải tìm cách
để khắc phục những trở ngại còn lại để thực sự cải cách và đẩy mạnh nỗ lực cải
cách.
Về chính trị, xã hội, và tương lai. Nguyên nhân nước Mỹ có một
kẻ lừa bịp mị dân lên nắm quyền bắt nguồn từ những sai lầm của chính quyền Mỹ
suốt 40 năm qua: mức sống của người lao động không được cải thiện cộng với sự
suy yếu của nền tảng dân chủ do…. quyền lực nhóm!!! Một nguyên nhân khác là chiến
lược tranh cử của bà Hillary thiếu hấp dẫn, phản ánh bằng việc 1 tỷ đôla đã bỏ
ra mà vẫn thua.
Dù nền dân chủ Mỹ có nhiều vấn đề từ lâu, nhưng Mỹ đến ngày
hôm nay vẫn được coi là một nước tiêu biểu cho dân chủ và những nguyên tắc của
chủ nghĩa tự do. Tôi thừa nhận khoản khác giữa những nguyên tắc dân chủ ấy và
tình hình thực tế ở bên Mỹ quá là báo động – cho đến mức tôi lo về tương lai về
số phận của nước mình. Việc một nhân vật có nét độc tài như Trump thắng cử cộng
với tình hình ở Châu âu, Nga v.v. dấy lên lo lắng về tương lai của dân chủ
không chỉ là ở Mỹ mà còn cả trên thế giới.
Nhưng dù vậy, lý tưởng dân chủ vẫn luôn là nguồn cảm hứng. Vấn
đề chỉ là bảo vệ và thúc đẩy như thế nào trong tình hình báo động của hôm nay. Ở
đây vẫn phải lạc quan về Việt Nam.
Hiện nay người dân Việt Nam ngày càng quan tâm hơn đến số phận
của đất nước mình. Và đây chính là lúc để cởi trói cho những giá trị chính trị
quan trọng nhất đối với người dân Việt Nam từ thời Pháp đến nay: tự do ngôn luận,
tự do hội họp, tự do báo chí, tự do tư duy chính trị. Nếu bạn hỏi tại sao tôi lại
lạc quan khi những giá trị này chưa được tôn trọng đúng mức? Bởi vì tôi thấy
ngày càng nhiều người Việt nhìn nhận rằng những quyền này là cần thiết hơn bao
giờ hết.
Dù không loại trừ khả năng Ngài/kẻ lừa bịp mị dân sắp vào
Nhà Trắng có thể gián tiếp đem lại lợi ích cho Việt Nam, chúng ta có đủ lý do để
lo ngại về những kịch bản trước mắt có thể xảy ra trong khu vực cũng như trên
thế giới.
Trong tình trạng bất an hôm nay, tôi tin rằng người dân Việt
Nam sẽ tiếp tục nỗ lực học hỏi, tham gia đóng góp và ra sức thúc đẩy một xã hội
dân chủ hơn, văn minh, minh bạch, công bằng, và có trật tự. Tôi nghĩ rằng dù ở
Việt Nam hay ở Mỹ hay bất cứ ở nơi nào trên trái đất, những nỗ lực phát triển
xã hội thể theo nguyện vọng dân chủ và nhân dân vẫn là vấn đề cốt lõi và cần được
khuyến khích hơn bao giờ hết.
JL, Hà Nội
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét